Project 1743
Rewitalizacja zespołu cerkiewno-celowego w mieście Horodenka
🗺️
Wizja przestrzeni
Kompleks zostanie przekształcony w inkluzywne centrum kulturalne, oferujące przestrzeń dla społeczności, sztuki i rekreacji.
🕰️
Mapa drogowa
Strategia obejmuje 10 lat: od przygotowania dokumentów do pełnego funkcjonowania ośrodka kultury.
♻️
Model zrównoważonego rozwoju
Model finansowy zakłada samowystarczalność dzięki organizowaniu wydarzeń, wynajmowi, wytwarzaniu produktów i wsparciu partnerów.
🧱
Zasada stopniowego postępu
Od kroków prawnych po zmiany architektoniczne, rozwój kompleksu podzielony jest na realistyczne etapy, uwzględniające współczesne wyzwania.
Wizja przestrzeni
Przestrzeń wokół kościoła i cel powinna stać się miejscem interakcji kultury, pamięci i wspólnoty. Postrzegamy ją jako przestrzeń otwartą, elastyczną i ludzką, gdzie historia nie jest oddzielona od teraźniejszości, lecz ją wspiera.
Przestrzeń włączająca dla wszystkich
Strefa będzie dostępna dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej, dzieci, osób starszych i osób z dysfunkcją wzroku. Nawigacja, podjazdy, elementy dotykowe i przewodniki cyfrowe są częścią standardu dostępności.
Tętniące życiem środowisko publiczne
Kompleks stanie się miejscem, w którym będą odbywać się wydarzenia, gdzie będzie się uczyć, gdzie będą się spotykać inicjatywy. Ludzie nie przychodzą tu tylko „popatrzeć” – zatrzymują się, wchodzą w interakcje i zostają na dłużej.
Strefowanie funkcjonalne przestrzeni
Cały teren zostanie objęty przejrzystym podziałem tematycznym: pod imprezy, wystawy, rekreację, programy rehabilitacyjne i inicjatywy edukacyjne. Pozwoli to na efektywne wykorzystanie terenu na co dzień, nie tylko w okresie wakacyjnym.
Centrum kultury na świeżym powietrzu
Część terenu zostanie zaadaptowana na wystawy mobilne, pokazy i wydarzenia sezonowe. Architektura nie zostanie zaburzona – wykorzystana zostanie elastyczna infrastruktura bez zakłóceń wizualnych.
Droga do odbudowy i zrównoważonego rozwoju
Odbudowa kompleksu jest niemożliwa w ciągu jednego roku – to długi proces, który musi być realizowany etapami. Strategia uwzględnia aktualną sytuację na Ukrainie, ograniczenia wojskowe, potrzeby społeczności i potencjał terytorium. Każdy etap ma swoją logikę, cel i poziom gotowości..
1 – 2 lata:
📄 Przygotowanie i bezpieczeństwo
- Przygotowanie umowy zabezpieczającej, paszportu technicznego i certyfikatu stanu
- Tworzenie dokumentacji projektu i koordynacja z organami ochrony dziedzictwa
- Розробка моделі користування та управління комплексом із чітким розподілом відповідальності між державними органами, користувачами, культурними установами та громадськими партнерами.
- Wdrożenie inicjatyw cyfrowych i inkluzywnych (modele 3D, wycieczki wirtualne)
- Strefa pilotażowa dziedzińca: wydarzenia/wystawy testowe
3 – 5 lat:
🛠️ Przestrzeń wspólnotowa
- Rozpoczęcie prac renowacyjnych (elewacje, dach, instalacje inżynieryjne)
- Aranżacja głównej przestrzeni otwartej: nawigacja, ławki, rampy
- Uruchomienie stref funkcjonalnych w komórkach: przestrzeń edukacyjna, pracownia, sala eventowa
- Rozwój partnerstw z lokalnymi inicjatywami (rzemieślnikami, nauczycielami)
- Organizacja wydarzeń sezonowych: wystawy, małe festiwale, rezydencje artystyczne
6 – 10 lat:
🏛 Zrównoważony rozwój i integracja międzynarodowa
- Przejście kompleksu na model samowystarczalności (poprzez wynajem, wydarzenia, produkty)
- Tworzenie programu dla międzynarodowych wolontariuszy, artystów, badaczy
- Integracja kompleksu ze szlakami kulturowymi obwodu iwanofrankowskiego i Karpat
- Organizowanie corocznych wydarzeń na dużą skalę (np. „Dni Pokuty”)
- Utworzenie stałej wystawy poświęconej historii kompleksu i Pinsel
⚖️ Podstawa prawna i techniczna: wsparcie ze strony społeczności i organów odpowiedzialnych
Rewitalizacja kompleksu cerkiewno-celowego opiera się na jasno określonym statusie prawnym. Obiekty stanowią własność państwową i posiadają status zabytków dziedzictwa kulturowego o znaczeniu krajowym. Rada Miejska Horodenkowsk, jako oficjalny administrator kompleksu, opracowuje dokumentację techniczną i pozwolenia na budowę, we współpracy z Centrum Kultury i Sztuki. Strategia rozwoju uzupełnia te procesy, kształtując wizję kolejnych etapów – w ramach prawa i w interesie społeczności.
Status prawny i odpowiedzialność
Cerkiew Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny (1760) wraz z przyległymi celami znajduje się na Liście zabytków dziedzictwa kulturowego niepodlegających prywatyzacji, zgodnie z ustawodawstwem Ukrainy:
- Kościół — numer rejestracyjny: 249/1
- Komórki — numer rejestracyjny: 249/2
Obiekty stanowią własność państwową. Za dokumentację, utrzymanie kompleksu i współpracę z odpowiednimi organami państwowymi odpowiada Rada Miejska Horodenkiwska jako administrator.
🏛 Розподіл функцій: збереження, користування та розвиток
Стратегія передбачає дві різні функціональні моделі для костелу та келій зі збереженням державної відповідальності за пам’ятку.
Костел — сакральна функція та відповідальне користування
Костел зберігає своє сакральне призначення. Релігійне користування має здійснюватися на визначених законом підставах та не змінює статусу пам’ятки культурної спадщини.
Основні принципи:
Келії — культурний, музейний і громадський простір
Келії залишаються у державній власності, а відповідальність за майно, його утримання та збереження має бути закріплена за уповноваженими державою органами та установами.
Комплекс келій може функціонувати як професійний культурний простір із музейною, освітньою, туристичною, громадською та подієвою функціями.
Основні напрямки:
Благодійна організація виступає партнером її розвитку — залучати фінансування, реалізовувати культурні та соціальні програми, працювати з донорами, експертами та міжнародними партнерами.
🔍 Чому така модель важлива:
- Чітка відповідальність: Пам’ятка не залишається без відповідального суб’єкта: держава зберігає контроль за майном, його станом та виконанням вимог законодавства про культурну спадщину.
- Професійна культурна функція: Келії отримують не лише формального користувача, а зрозумілу функцію — музейну, культурну, освітню, туристичну та громадську.
- Доступ до різних джерел фінансування: Державні та місцеві програми можуть поєднуватися з грантами, благодійними внесками, міжнародними програмами, партнерствами та власними доходами від діяльності комплексу.
- Відкритість для громади: Модель передбачає доступність простору для різних груп, організацій та ініціатив і мінімізує ризик його монополізації однією структурою.
Koncepcja przestrzeni: wielofunkcyjne centrum społeczności, kultury i pamięci
Przestrzeń wokół kościoła i cel w Horodence nie powinna pozostać jedynie ozdobą. Strategia zakłada stworzenie zorganizowanego, inkluzywnego i znaczącego środowiska, które na co dzień służy społeczności, pielęgnuje historię, wspiera kreatywność i zapewnia otwarty dostęp dla wszystkich.
Główne obszary funkcjonalne
Otwarty dziedziniec (obszar centralny)
- Przestrzeń na scenę mobilną, eventy, wystawy
- Możliwość przekształcenia na potrzeby targów lub pokazów filmowych
- Samolot bez zbędnych przeszkód, z podłączeniem do zasilania
- Neutralne pokrycie, zachowujące widok kościoła
Strefa spokoju i relaksu dla wszystkich
- Ławki z konstrukcjami zacieniającymi
- Zielone wyspy z lokalnymi roślinami
- Ścieżki bez barier z namacalnymi punktami orientacyjnymi
- Cicha przestrzeń do refleksji, czytania i regeneracji
Przestrzeń artystyczna w pomieszczeniach cel klasztornych
- Sale wystawowe poświęcone historii Pokucia, Pinzelowi i dziedzictwu
- Przestrzeń na projekty tymczasowe, rezydencje, warsztaty
- Dotykowe modele 3D rzeźb dla osób z dysfunkcją wzroku
- Programy edukacyjne we współpracy ze szkołami lokalnymi
Lokalna gospodarka i współpraca
- Sklepy z wyrobami rzemieślniczymi i książkami
- Sezonowa kawiarnia z lokalnymi produktami
- Galeria uliczna lub targ weekendowy
- Простори для місцевих підприємців і культурних ініціатив через передбачені законом механізми користування та оренди.
Strefa resocjalizacji
- Warsztaty dla weteranów, osób przesiedlonych i młodzieży
- Pracownie ceramiczne, stolarskie, rękodzieło
- Przestrzeń wsparcia psychologicznego i nieformalnej nauki
- Wspólne działania z lokalnymi specjalistami
Zielony teren rekreacyjny
Zielony teren rekreacyjny z zacienionymi ławkami
Notatka: Wszystkie wizualizacje są tworzone z wykorzystaniem generatywnej sztucznej inteligencji. Mają one charakter poglądowy i nie stanowią finalnego projektu. Celem jest wizualizacja idei przedstawionych w strategii.
📐 Zasady kształtowania przestrzeni
Inkluzywność
Przestrzeń będzie fizycznie i merytorycznie dostępna dla wszystkich: osób z niepełnosprawnościami, dzieci i osób starszych. Rozwiązania architektoniczne są bezbarierowe, a programy otwarte..
Wspieranie lokalnej gospodarki
Część powierzchni jest przystosowana pod krótkoterminowy wynajem komercyjny, warsztaty rzemieślnicze, wystawy i sprzedaż, gastronomię. To źródło dochodu dla lokalnej społeczności i sposób na przyciągnięcie biznesu do przestrzeni kulturalnej.
Orientacja społeczno-kulturalna
Centrum nie tylko prezentuje dziedzictwo, ale także leczy, edukuje i łączy: weteranów, młodzież i placówki edukacyjne. To miejsce to nie tylko obiekt, ale proces wspierania społeczności.
Elastyczność funkcjonalna
Każda strefa dostosowuje się do innego formatu: wystawa w ciągu dnia, koncert wieczorem, a w innych porach spokojny spacer. Zrównoważony rozwój poprzez różnorodność.
Przejrzysta otwartość
Przestrzeń nie przynależy do „jednej struktury” – jest otwarta na społeczność, wydarzenia, partnerstwa. Użytkowanie odbywa się w oparciu o jasne zasady, bez ograniczeń i monopolizacji.
Pełen szacunku wkład w kontekst historyczny
Wszystkie nowe interwencje są tymczasowe, lekkie i nawiązują do dominujących elementów architektury barokowej. Priorytetem jest zachowanie autentycznego wyglądu i dostojności wizualnej.
Model zrównoważonego funkcjonowania: przestrzeń, która żyje poprzez kulturę, współpracę i gospodarkę społecznościową
Aby kompleks nie stał się kolejnym „muzeum bez zwiedzających” po renowacji, strategia zakłada stworzenie modelu zrównoważonego finansowo. Łączy on funkcję kulturalną, pożytek publiczny i działalność gospodarczą. Pozwoli to na utrzymanie przestrzeni, jej finansowanie i realizację nowych inicjatyw bez konieczności ciągłego uzależnienia od finansowania zewnętrznego.
Główne źródła finansowania i wsparcia
🧾 1. Використання окремих приміщень:
Частина приміщень келій може використовуватися для функцій, що доповнюють культурний профіль комплексу:
– творчих студій
– крафтових майстерень
– книгарні або музейної крамниці
– кафе
– освітніх і туристичних проєктів
Передача окремих приміщень у користування або оренду здійснюється відповідно до законодавства та з урахуванням охоронного статусу пам’ятки.
Такі функції мають одночасно підтримувати місцеву економіку та формувати додаткові ресурси для сталого функціонування комплексу.
🎟️ 2. Wydarzenia, wystawy, targi sezonowe
Część dochodów będzie pochodzić z organizacji wydarzeń kulturalnych:
– wystawy
– fairs
– koncerty
– pokazy filmowe
Płatny dostęp, uczestnictwo lub wynajem sprzętu/powierzchni jest źródłem stałego dochodu.
🛍️ 3. Sprzedaż lokalnych produktów
Rękodzieło, pamiątki, reprodukcje produktów Pinzel, lokalna gastronomia – wszystko to można sprzedawać na terenie kompleksu lub online. Część zysku przeznaczana jest na utrzymanie kompleksu.
🌍 4. Dotacje i programy kulturalne
Благодійні та громадські організації, заклади культури й інші партнери комплексу можуть залучати фінансування через:
– українські державні та місцеві програми
– програми Європейського Союзу
– міжнародні культурні фонди
– програми посольств та донорських організацій
– благодійні внески та партнерські проєкти
Різні юридичні партнери дозволяють підбирати найбільш відповідний механізм фінансування для конкретного проєкту — реставраційного, культурного, освітнього, соціального чи міжнародного.
📖 5. Produkty edukacyjne i turystyczne
Rezydencje edukacyjne, wycieczki, tematyczne wycieczki po Pokuciu, szkoły letnie — formaty, które przyciągają zarówno ludzi, jak i fundusze.
🧭 Zasady zarządzania zrównoważonym rozwojem
Przejrzysta struktura finansowa
Budżet projektu będzie publiczny i dostępny dla społeczności.
Чіткий розподіл відповідальності
Управління комплексом базується на розподілі функцій між власником, відповідальними державними органами та установами, культурним оператором і партнерськими організаціями.
Це дозволяє поєднати державну відповідальність за пам’ятку з професійним культурним менеджментом, залученням фінансування та участю громади.
Otwarte przetargi i konkursy
Wszystkie usługi, zakupy i kontrakty będą realizowane w drodze przetargów otwartych.
Roczne sprawozdanie publiczne
Wszystkie wyniki finansowe i programowe będą publikowane corocznie.
Rada Nadzorcza
Niezależny organ doradczy zapewni kontrolę, równowagę i udział społeczności.
Mechanizm reinwestowania
Część dochodu przeznaczana jest bezpośrednio na utrzymanie obiektu i rozwijanie inicjatyw.
Pełny dokument strategiczny: treść, struktura i dostęp
Strona internetowa oferuje zwięzły przegląd głównych idei — planu działania, koncepcji przestrzennej, zasad i modelu operacyjnego.
Pełny dokument (PDF) to rozszerzony tekst zawierający uzasadnienie, przykłady, analizę i szczegóły techniczne niedostępne w wersji internetowej. Dokument jest w języku ukraińskim.
📘 W dokumencie znajdziesz:
🔹 Szczegółowe wyjaśnienie celów i motywacji
Dlaczego ważne jest, aby działać teraz, nawet w czasie wojny, i w jaki sposób ta strategia pozwala nam połączyć dziedzictwo z potrzebami społeczności.
🔹 Модель управління та розподіл відповідальності
Розгорнутий аналіз можливих моделей управління комплексом, ролі державних органів, культурних установ, громади, благодійних організацій та інших партнерів у його збереженні й розвитку.
🔹 Scenariusze zagospodarowania przestrzennego podwórka
Kilka wariantów zagospodarowania terenu z opisem funkcji, przykładami kompatybilności i elastycznego wykorzystania w zależności od wydarzeń lub pór roku.
🔹 Role i partnerstwa instytucjonalne
Osobna część dokumentu poświęcona jest sposobowi, w jaki rada miejska, Centrum Kultury, społeczność i przyszli partnerzy mogą ze sobą współdziałać.
🔹 Przegląd źródeł finansowania
Wymieniono istotne programy (UKF, House of Europe, Culture Moves Europe), rodzaje wydatków i etapy, na których można je pozyskać.
🔹 Włączanie – głębsze i bardziej praktyczne
Nie tylko jako zasada, ale jako zbiór konkretnych rozwiązań: ekspozycja wieloczuciowa, dostępna nawigacja, obiekty dotykowe.
Format: PDF | 26 stron | Język: ukraiński.
📎 Warunki użytkowania: Dokument może być rozpowszechniany wyłącznie z obowiązkowym linkiem do źródła: pokuttia.com. Kopiowanie lub częściowe wykorzystanie bez podania źródła jest zabronione.
Skontaktuj się z nami
Jeśli masz jakieś pytania, sugestie lub chcesz podzielić się swoimi przemyśleniami na temat rozwoju kompleksu, napisz do nas. Jesteśmy otwarci na dialog i współpracę.
Twój udział jest częścią rewitalizacji. Przestrzeń rozwija się razem z ludźmi, którzy są nią zainteresowani.
Стратегію підготовлено в межах Проєкт “1743” — ініціативи з ревіталізації костелу та монастиря в місті Городенка (Покуття, Івано-Франківщина).
Автор концепції та куратор розробки — Vasyl Kutsyk.